Mirasın Reddi Nedir?
Türk hukukunda mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.599). Mirasın reddi (ret), yasal ve atanmış mirasçılara tanınan, bu sonucu önlemeye imkân veren bir haktır (TMK m.605). Özellikle terekenin borçlarının malvarlığından fazla olabileceği durumlarda gündeme gelir. Mirasın paylaşımına ve saklı paya ilişkin temel kuralları saklı pay ve tenkis makalemizde, ölüme bağlı tasarruflara ilişkin bilgileri vasiyetname makalemizde bulabilirsiniz.
Ret Süresi ve Başlangıcı (TMK m.606)
Miras üç ay içinde reddedilebilir. Sürenin başlangıcı mirasçının türüne göre değişir:
| Mirasçı | Sürenin Başlangıcı |
|---|---|
| Yasal mirasçı | Mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarih (mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe) |
| Vasiyetname ile atanmış mirasçı | Mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarih |
| Terekenin yazımı yapılan hâl | Yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından bildirilmesi TMK m.607 |
Ret Beyanı Nasıl Yapılır? (TMK m.609)
Hükmen Ret: Borca Batık Miras (TMK m.605/2)
Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu hâlde mirasçıların ayrıca ret beyanında bulunması gerekmez; ancak aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olup olmadığı somut olayda değerlendirme gerektirir.
Reddin Sonuçları
- Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Bu nedenle ret eden mirasçının yerine, örneğin altsoyu mirasçı olabilir; bu kişiler için ret süresi ayrıca işleyebilir (TMK m.608/3).
- Altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bunların payı sağ kalan eşe geçer (TMK m.613).
- En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiye sonunda arta kalan değerler mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m.612).
- Mirası reddeden atanmış mirasçının payı, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır (TMK m.611/2).
- Reddeden mirasçı mirastan pay alamaz; saklı pay hakkı da mirasçılık sıfatına bağlı olduğundan ret ile birlikte bu yönden talepte bulunulamaz.
Ret Hakkının Düşmesi (TMK m.610)
Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Ayrıca ret süresi sona ermeden aşağıdaki davranışlarda bulunan mirasçı mirası reddedemez:
- Mirasçı olarak tereke işlemlerine karışmak,
- Terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapmak,
- Tereke mallarını gizlemek veya kendisine mal etmek.
Zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması ise ret hakkını ortadan kaldırmaz.
Ret Süresinin Uzatılması (TMK m.615)
Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış olan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir. "Önemli sebep" kavramı kanunda tek tek sayılmamıştır; örneğin mirasçının terekedeki borçlardan süre içinde haberdar olamaması gibi hâller somut olayda mahkemece değerlendirilir. Süre dolduktan sonra başvuru yapılacaksa gecikme nedenlerinin belgelenmesi önem taşır.
Alternatif: Resmî Defter Tutma (TMK m.619-627)
Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmî defterinin tutulmasını, mirasın reddine ilişkin usule uyarak bir ay içinde sulh hâkiminden isteyebilir (TMK m.619). Sulh mahkemesi terekenin aktif ve pasiflerini takdir edilen değerleriyle deftere yazar ve alacaklıları ilanla çağırır (TMK m.620-621). Defter tutma sürerken mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz (TMK m.625).
Defter incelendikten sonra her mirasçı mahkemece beyana çağrılır; mirası reddedebilir, resmî tasfiye isteyebilir veya deftere göre ya da kayıtsız şartsız kabul edebilir. Süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK m.626-627). Resmî deftere göre kabul edilen miras mirasçıya sadece deftere yazılmış borçlarla geçer (TMK m.628).
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) ile İlişkisi
Mirasçılık belgesi, başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe verilen ve mirasçılık sıfatını gösteren belgedir (TMK m.598). Tapuda ve bankalarda intikal ve hesap işlemlerinde genellikle bu belge istenir. Ret ise mirasçılık belgesinin alınmasından farklı bir işlemdir; belge almak tek başına mirasın kabulü anlamına gelmemekle birlikte, belgeyle birlikte tereke üzerinde yapılan işlemler TMK m.610 kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle ret düşünülen olaylarda tereke mallarına ilişkin işlem yapılmadan önce hukuki değerlendirme almak yararlıdır. Genel çerçeve için Miras Hukuku sayfamıza da bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasın reddi için kaç aylık süre vardır?
Miras üç ay içinde reddedilebilir (TMK m.606). Süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarihten, vasiyetname ile atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.
Mirasın reddi nereye ve nasıl yapılır?
Ret beyanı, mirasçılar tarafından sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır (TMK m.609). Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir; sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder.
Ret süresi kaçırılırsa ne olur?
Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610). Ancak önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m.615).
Mirasçı bir kısım tereke işlemini yaparsa ret hakkını kaybeder mi?
Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan veya tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez (TMK m.610/2). Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Mirasın borca batık olduğu düşünülüyorsa başka bir yol var mı?
Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmî defterinin tutulmasını bir ay içinde sulh hâkiminden isteyebilir (TMK m.619). Defter tamamlandıktan sonra mirasçı mirası reddedebilir, resmî tasfiye isteyebilir veya deftere göre kabul edebilir (TMK m.627).