Trafik Kazasında Sorumluluğun Temeli
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m.85 uyarınca bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına ya da bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni doğan zarardan sorumludur. İşleten, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan da kendi kusuru gibi sorumlu tutulur.
Bu sorumluluğun karşılanması için işletenlerin zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) yaptırması zorunludur KTK m.91. Bu nedenle zarar gören, kazaya sebep olan araç bakımından sigorta kuruluşuna da başvurabilir; ayrıca işletene karşı yöneltilecek davada sigortacı da davalı olabilir.
Tazminat Kalemleri
Bedensel zararlar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.54 uyarınca özellikle şunlardır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Ölüm halinde ise TBK m.53 kapsamında cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücü kayıpları ve ölenin desteğinden yoksun kalanların uğradığı kayıplar talep konusu olabilir.
Zorunlu sigorta Genel Şartları bu kalemleri teminat türlerine ayırır: maddi zararlar, sağlık giderleri, sakatlanma ve destekten yoksun kalma teminatı. Manevi tazminat talepleri ise zorunlu sigorta kapsamı dışında sayılmıştır KTK m.92/f; bu talep işleten veya sürücü gibi sorumlulara karşı ayrıca ileri sürülebilir. Tazminat tutarının hesaplanması, kazanç, sakatlık oranı ve yaş gibi verilere dayanan aktüeryal bir çalışma gerektirdiğinden bu yazıda tutar hesabına girilmemiştir.
Araç Değer Kaybı
Araç değer kaybı, aracın kaza ve onarım sonrasında ikinci el piyasa değerindeki azalmayı ifade eder. Zorunlu mali sorumluluk sigortası Genel Şartları A.5/a maddesine göre maddi zararlar teminatı, zarar gören araçta meydana gelen değer kaybını da kapsar. Değer kaybı; aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ile kaza tarihinden önceki ve onarımdan sonraki ikinci el satış değerleri arasındaki fark dikkate alınarak, atanan sigorta eksperi tarafından tespit edilir. Araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir.
Değer kaybı da motorlu araç kazasından doğan bir maddi zarardır; bu nedenle talebin zamanaşımı KTK m.109 hükmüne tabidir. Süre hesabında hangi tarihin esas alınacağı olayın özelliğine göre değişebileceğinden, kaza tarihinden itibaren iki yıllık süreyi gözeterek hareket etmek isabetli olur. Süre hesabına yardımcı olması için araç değer kaybı zamanaşımı aracımızı kullanabilirsiniz.
Başvuru Yolları: Adım Adım
Sigorta Tahkim Komisyonu
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulmuştur. İlgili mevzuatla zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, kuruluş tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir. Komisyona gidilebilmesi için önce sigortacıya başvurulmuş olması ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmesi gerekir; sigortacının başvurudan itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de başvuru için yeterlidir m.30/13.
Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; taraflar yazılı muvafakatle bu süreyi uzatabilir m.30/16. Kanunda belirlenen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem kararına karşı, kararın bildiriminden itibaren on gün içinde komisyon nezdinde itiraz edilebilir m.30/12. Güncel parasal sınırlar ve başvuru ücretleri değişebildiğinden başvuru öncesinde Komisyon'un güncel duyurularına bakılmalıdır.
Dava Yolu ve Görevli Mahkeme
KTK'dan doğan sorumluluk davaları adli yargıda görülür KTK m.110. Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde de açılabilir. Dava sürecinde kusur oranı, bedensel zararlarda sürekli sakatlık oranı ve tazminat tutarı çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Kusur Oranı
Kusur oranı, tazminatın hem hukuki dayanağını hem miktarını etkiler. İşleten, zarar görenin kusuru bulunduğunu ispat ederse hâkim durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir KTK m.86. Zorunlu sigorta ise hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında bırakır KTK m.92/g. Bu nedenle kaza tutanağındaki kusur tespitine itiraz edilecekse, deliller erken aşamada toplanmalıdır.
Zamanaşımı Süreleri
| Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|
| 2 yıl | Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarih | KTK m.109/1 |
| 10 yıl | Kaza günü (her halde) | KTK m.109/1 |
| Ceza zamanaşımı süresi | Kaza suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa | KTK m.109/2 |
Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır KTK m.109/3. Her olayda hangi sürenin işleyeceği, kazanın suç niteliği taşıyıp taşımadığına ve zararın öğrenildiği tarihe göre değişir. Süre hesabı için trafik kazası zamanaşımı aracımızı ve tazminat davalarına ilişkin genel bilgiler için tazminat hukuku çalışma alanı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası tazminatı için zamanaşımı süresi ne kadardır?
2918 sayılı KTK m.109/1'e göre maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl, her halde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kazadan doğan fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörüyorsa, m.109/2 uyarınca bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.
Dava açmadan önce sigorta şirketine başvurmak zorunlu mu?
Zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içindeki talepler bakımından evet. KTK m.97 uyarınca zarar görenin dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.
Araç değer kaybı zorunlu trafik sigortası kapsamında mıdır?
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5 maddesine göre maddi zararlar teminatı, zarar gören araçta meydana gelen değer kaybını da kapsar. Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri ise teminat dışındadır. Somut olayda koşulların değerlendirilmesi gerekir.
Sigorta tahkim komisyonuna ne zaman başvurulabilir?
Sigortacılık Kanunu m.30/13'e göre komisyona gidilebilmesi için önce sigortacılık yapan kuruluşa başvurulmuş ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir; kuruluşun başvurudan itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de başvuru için yeterlidir. Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıklar için komisyona başvuru yapılamaz (m.30/14).
Kazada kendi kusurum varsa tazminat alabilir miyim?
Kusur oranı tazminatı etkiler. KTK m.86 uyarınca zarar görenin kusuru bulunması halinde hâkim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir; zorunlu sigorta ise hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında bırakır (KTK m.92/g). Kusur oranı polis/jandarma tutanağı, delil durumu ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.