Koşullu Salıverilme Nedir?
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli bir oranını infaz kurumunda geçirdikten sonra, iyi halli olması şartıyla cezasının kalan kısmını dışarıda, denetim altında tamamlamasına imkân tanıyan bir infaz kurumudur. Kurum, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 107. maddesinde düzenlenmiştir.
Genel Kural: Cezanın Yarısı (2020 Değişikliği)
14 Nisan 2020 tarihli 7242 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle, süreli hapis cezalarında genel koşullu salıverilme oranı üçte ikiden (2/3) yarıya (1/2) indirilmiştir. Müebbet hapiste bu süre 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapiste ise 30 yıldır. Bu, süreli hapis cezaları için genel/varsayılan orandır; kanunda sayılan bazı suç grupları için farklı (daha yüksek) oranlar ayrıca uygulanır.
Daha Yüksek Oran Uygulanan Suçlar
m.107/2'nin devamı ve ilgili özel kanunlar, aşağıdaki suç kategorilerini genel 1/2 kuralından ayırarak daha yüksek infaz oranına tabi tutar:
| Oran | Suç Kategorisi (Genel Hatlarıyla) |
|---|---|
| 2/3 | Kasten öldürme, işkence/eziyet, nitelikli olmayan cinsel suçlar, özel hayata karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar/casusluk, örgütlü suçlar |
| 3/4 | Nitelikli/çocuğa karşı cinsel suçlar, uyuşturucu madde imal ve ticareti, terör suçları (3713 sayılı Kanun m.17) |
| Uygulanmaz | Devletin güvenliğine/anayasal düzene karşı örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip ağırlaştırılmış müebbetle sonuçlanan bazı suçlar m.107/16 |
Ayrıca m.108 uyarınca tekerrür (mükerrirlik) hali, yukarıdaki oranlardan bağımsız olarak infaz süresini ayrıca artırır.
Denetimli Serbestlik Süresi
Koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kala, iyi hal ve açık cezaevine ayrılma şartıyla denetimli serbestlik tedbiri uygulanabilir (m.105/A). Genel kuralda bu süre son 1 yıldır. Ancak 30 Mart 2020 tarihinden önce işlenmiş, kanunda sayılan istisna suçlar (terör suçları dahil) dışındaki suçlarda, Geçici m.6 uyarınca bu süre 3 yıla çıkar.
Özel gruplarda farklı süreler uygulanır: 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlülerde 2 yıl (2020 öncesi suçlarda 4 yıl), ağır hasta, engelli veya belirli bir yaşın üzerindeki hükümlülerde 3 yıl (2020 öncesi suçlarda, 65 yaş üstü için süre sınırı aranmaz). 2025 yılında 7550 sayılı Kanun'la, cezaevinde kalınması gereken sürenin en az onda birinin fiilen tamamlanmış olması şartı da eklenmiştir.
İyi Hal Süreyi Kısaltır mı?
Hayır — bu, sık karıştırılan bir noktadır. İyi hal, koşullu salıverilme süresini kısaltan bir indirim değildir; süre dolduğunda tahliyenin gerçekleşmesi için aranan bir ön şarttır. m.107/1 uyarınca infaz kurumundaki iyi hal değerlendirmesi olumsuzsa, hesaplanan süre dolmuş olsa bile koşullu salıverilme gerçekleşmez.
Sık Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme oranı her suçta aynı mı?
Hayır. Genel kural cezanın yarısıdır (1/2), ancak kasten öldürme, nitelikli cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve terör suçları gibi kanunda sayılan kategorilerde 2/3 veya 3/4 gibi daha yüksek oranlar uygulanır.
İyi hal, infaz süresini kısaltır mı?
Hayır. İyi hal, süreyi kısaltan bir indirim değil, hesaplanan sürenin sonunda tahliyenin gerçekleşmesi için aranan bir ön şarttır. İyi hal olmadan koşullu salıverilme gerçekleşmez.
Denetimli serbestlik süresi ne kadardır?
Genel kuralda koşullu salıverilme tarihine son 1 yıl kaladır. 30 Mart 2020 öncesi işlenmiş, istisna suçlar hariç kalan suçlarda bu süre Geçici Madde 6 uyarınca 3 yıla çıkar.
Tekerrür (mükerrirlik) infaz oranını nasıl etkiler?
5275 sayılı Kanun m.108 uyarınca tekerrür hali, suç kategorisine göre belirlenen orandan bağımsız olarak infaz süresini ayrıca yükseltir.
Bu oranlar müebbet hapis için de aynı mı?
Hayır, müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapiste oran değil, sabit yıl esası uygulanır: müebbette 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl infaz gerekir; bazı ağır örgütlü suçlarda ise koşullu salıverilme hiç uygulanmaz.