İdari İşlemin İptali Davası Nedir?
İdari işlemin iptali davası, idarenin tesis ettiği tek taraflı, icrai nitelikteki işlemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla yargı önünde iptalinin istenmesidir. Dava, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) çerçevesinde idare mahkemelerinde, vergi mahkemelerinde veya bazı sınırlı hallerde ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay'da görülür.
İptal davasına konu olabilecek işlemler oldukça geniştir: bir kamu görevlisinin atama veya disiplin işlemi, bir yapı ruhsatının reddi, ihale kararı, imar planı, ruhsat iptali gibi idarenin tek yanlı iradesiyle hukuki sonuç doğuran her türlü işlem bu kapsama girebilir.
Dava Açma Süresi Ne Kadardır?
İYUK m.7 uyarınca genel kural, idare mahkemeleri ve Danıştay'da dava açma süresinin 60 gün, vergi mahkemelerinde ise 30 gün olmasıdır. Süre; yazılı bildirimin (tebliğ) yapıldığı tarihi izleyen günden, düzenleyici işlemlerde ilan tarihinden, yazılı bildirim hiç yapılmamışsa işlemin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bazı özel kanunlarda daha kısa süreler öngörülebilir. Örneğin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihale kararlarına karşı dava açma süresi 30 gündür ve dava açılmadan önce Kamu İhale Kurumu'na zorunlu itirazen şikayet başvurusu yapılmış olması gerekir. Bu tür özel süre ve usul şartlarının atlanması, davanın süre veya usul yönünden reddiyle sonuçlanabilir.
Dava Açmadan Önce İdareye Başvurmak Zorunlu mu?
Kural olarak hayır; ilgili doğrudan dava açabilir. İYUK m.11, ihtiyari bir yol sunar: işlemi yapan idari makama veya üst makama başvurulursa dava açma süresi durur. İdarenin bu başvuruya cevap vermesi gereken süre 30 gündür; bu süre içinde cevap verilmez veya istem reddedilirse kalan dava açma süresi işlemeye devam eder.
Bazı özel kanunlarda ise idareye başvuru bir dava şartı olarak öngörülebilir; bu istisnai hallerde ön başvuru tüketilmeden açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir. Bir işleme karşı dava açmadan önce, o işlemi düzenleyen özel kanunda ayrı bir başvuru usulü öngörülüp öngörülmediğinin kontrol edilmesi gerekir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
Dava süresince işlemin uygulanmaya devam etmesi, davacı açısından telafisi güç zararlara yol açabilir. Bu ihtimale karşı İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması (YD) talep edilebilir. Mahkemenin YD kararı verebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır:
- İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız bir zararın doğması ihtimali
- İşlemin açıkça hukuka aykırı olması
Mahkeme, YD talebini idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçeli olarak karara bağlar. YD kararı kural olarak teminat karşılığında verilir; bazı istisnai hallerde teminat aranmayabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İdari uyuşmazlıklarda genel görevli mahkeme idare mahkemesidir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklara ise özel olarak vergi mahkemeleri bakar. Danıştay, yalnızca Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler gibi kanunda sayılan sınırlı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakar.
Yetki bakımından genel kural, işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir. Kamu görevlileriyle ilgili uyuşmazlıklar, tam yargı davaları ve vergi uyuşmazlıkları için kanunda ayrıca özel yetki kuralları öngörülmüştür.
Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
Sık Sorulan Sorular
İdari işlemin iptali davası açma süresi ne kadardır?
Genel kural olarak idare mahkemeleri ve Danıştay'da 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gündür. Süre, işlemin tebliğini, ilanını veya öğrenilmesini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Dava açmadan önce idareye itiraz etmek zorunlu mu?
Kural olarak hayır, doğrudan dava açılabilir. İYUK m.11 kapsamında idareye yapılan başvuru ihtiyaridir ve dava açma süresini durdurur; bazı özel kanunlarda ise ön başvuru zorunlu bir dava şartı olabilir.
Yürütmenin durdurulması ne zaman verilir?
Telafisi güç veya imkânsız bir zararın doğma ihtimali ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde, mahkeme gerekçeli kararla yürütmenin durdurulmasına hükmedebilir.
Hangi mahkemede dava açmalıyım?
Genel kural idare mahkemesidir; vergi, resim ve harçlara ilişkin uyuşmazlıklarda vergi mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir.
Süreyi kaçırırsam dava açabilir miyim?
Dava açma süreleri hak düşürücüdür; süre geçirildikten sonra açılan dava, işin esasına girilmeden süre aşımı nedeniyle reddedilir. Bu nedenle tebliğ tarihinin doğru tespiti kritik önem taşır.